Allah’ın Sıfatları: Zati ve Subuti
Kelam ilminde Allah’ın sıfatları zati ve subuti olarak ikiye ayrılır. Zati sıfatlar: Vücut, Kıdem, Beka, Vahdaniyet, Muhalefetün lil-havadis, Kıyam bi-nefsihi. Subuti sıfatlar: Hayat, İlim, Semi, Basar, İrade, Kudret, Kelam, Tekvin. Ehl-i Sünnet, sıfatları teşbih ve ta’til etmeden kabul eder. Aşağıda sıfatların özeti ve Esmâ-i Hüsna ilişkisi sunulmaktadır.
Sıfat İlminin Önemi
Allah’ı tanımak, ibadetin anlamlı olması için şarttır. “Allah’ı hakkıyla tanıyamadılar” ayeti, Allah’ı tanımanın önemini gösterir. Sıfatlar, Allah’ın zatının kemalini ifade eder. O’nu sıfatlarıyla tanımak, O’na layık bir şekilde ibadet etmemizi sağlar.
Zati Sıfatlar
Zati sıfatlar, yalnızca Allah’ın zatına ait olan, başka hiçbir varlıkta bulunmayan sıfatlardır. Vücut (var olmak), Kıdem (ezeli olmak), Beka (ebedi olmak), Vahdaniyet (tek olmak), Muhalefetün lil-havadis (yaratılmışlara benzememek), Kıyam bi-nefsihi (kendi kendine var olmak, hiçbir şeye muhtaç olmamak). Bu sıfatlar, Allah’ın yaratılmışlardan tamamen farklı, eşi ve benzeri olmayan bir zat olduğunu gösterir.
Vahdaniyet, Allah’ın zatında, sıfatlarında ve fiillerinde tek olduğunu ifade eder. O’nun ortağı yoktur.
Subuti Sıfatlar
Subuti sıfatlar, Allah’ın zatında sabit olan, ancak yaratılmışlarda da benzeri bulunan (ama Allah’a layık bir şekilde) sıfatlardır. Hayat (diri olmak), İlim (her şeyi bilmek), Semi (işitmek), Basar (görmek), İrade (dilemek), Kudret (güç sahibi olmak), Kelam (konuşmak), Tekvin (yaratmak). Bu sıfatlar, Allah’ın canlı, bilen, işiten, gören, dileyen, güçlü ve yaratan olduğunu ifade eder. Yaratılmışlardaki benzer sıfatlar, Allah’ın sıfatlarına kıyasla çok sınırlı ve eksiktir.
Allah’ın ilmi ezelidir, sınırsızdır. İnsanın ilmi ise sonradan kazanılır ve sınırlıdır.
Teşbih ve Ta’til
Allah’ın sıfatları konusunda iki aşırılıktan sakınmak gerekir: Teşbih (Allah’ı yaratıklara benzetmek) ve ta’til (sıfatları inkâr etmek). Ehl-i Sünnet, sıfatları kabul eder ama “keyfiyetsiz” (nasıllığını bilmeden) kabul eder. “Allah işitir” deriz; ama “nasıl işitir” sorusuna “bilemeyiz” deriz. Bu, hem sıfatları kabul hem de teşbihten uzak durma yoludur.
“Keyfe” (nasıl) sorusuna “Bilmiyoruz, Allah’ın bildirdiği kadarıyla inanıyoruz” cevabı verilir.
Esmâ-i Hüsna
Allah’ın güzel isimleri (Esmâ-i Hüsna) da sıfatlarıyla ilişkilidir. Kur’an’da “En güzel isimler Allah’ındır” buyrulur. Her isim, bir sıfata işaret eder: Rahman rahmete, Alim ilme, Kadir kudrete işaret eder. Bu isimleri okumak, anlamak ve duada kullanmak, Allah’ı tanımanın ve O’na yaklaşmanın yoludur.
Esmâ-i Hüsna’yı öğrenmek ve zikretmek, kalbi Allah’a yaklaştırır.
İbadette Sıfat Bilinci
Allah’ın sıfatlarını bilmek, ibadetlerimizi anlamlı kılar. O her şeyi işitiyorsa, dualarımızı O’na ulaştırabiliriz. O her şeyi biliyorsa, gizli açık her halimizi bilir. O rahmet sahibiyse, tövbelerimize ümit besleyebiliriz. Sıfat bilinci, kulluk bilincini güçlendirir.
Sıfat bilgisi, akaid derslerinin temelidir. Talebeler için zati ve subuti sıfatları öğrenmek, tevhid inancını sağlamlaştırır.
